چه چیزی خون ما را قرمز می‌کند؟

شاید همه‌ی ما خون را به رنگ قرمزش بشناسیم و فکر کنیم خون همه موجودات مثل خون ما قرمز است. اما خون عنکبوت آبی و خون زالو سبز است و حتی موجوداتی با خون بنفش هم داریم. چه عاملی باعث قرمز شدن خون ما می‌شود؟

خون مایع زندگی‌بخشی است که یکی از مهم‌ترین وظایفش، رساندن اکسیژن به سلول‌های بدن است تا سلول‌ها بتوانند انرژی تولید کنند. بخش مهمی از خون را گلبول‌های قرمز تشکیل می‌دهد که وظیفه‌ی اکسیژن‌رسانی را به‌عهده دارند.

گلبول قرمز: خانه رنگدانه‌های تنفسی

در گلبول‌های قرمز ما پروتئینی به نام هموگلوبین هست. در این پروتئین اتم‌های آهن وجود دارد. هموگلوبین به اکسیژنِ هوایی که تنفس می‌کنیم متصل می‌شود، اکسیژن را به سلول‌ها می‌برد و آنجا آن را آزاد می‌کند. هموگلوبین را «رنگدانه‌ی تنفسی» هم می‌نامند زیرا رنگی (قرمز) است. هموگلوبین وقتی به اکسیژن متصل باشد به رنگ قرمز روشن است و وقتی اکسیژن را آزاد می‌کند به رنگ قرمز تیره درمی‌آید.

در هر قطره‌ی خون ما تقریباً ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون گلبول قرمز وجود دارد. هر گلبول قرمز هم حدوداً ۲۷۰ میلیون مولکول هموگلوبین دارد. رنگ خون ما به دلیل وجود تعداد بسیار زیاد مولکول‌های هموگلوبین، قرمز است.

همه رنگدانه‌های تنفسی قرمز نیستند

جانوران دیگر هم مثل ما نیاز به اکسیژن دارند و بنابراین در خون بیشتر جانوران رنگدانه‌های تنفسی وجود دارد تا بتوانند با جریان خون اکسیژن را به سلول‌ها برسانند. این وظیفه در بیشتر مهره‌داران مثل انسان به عهده هموگلوبین است. بنابراین خون این جانوران مثل ما قرمز است. برخی بی‌مهره‌ها هم خون قرمز دارند.

برخی از بی‌مهره‌ها مثل حلزون، ماهی مرکب، هشت‌پا، خرچنگ و عنکبوت خون آبی دارند. رنگدانه‌ی تنفسی این جانوران هموسیانین است. مولکول‌های هموسیانین شباهت زیادی به هموگلوبین دارند، اما به جای اتم‌های آهن، در مولکول‌های هموسیانین اتم‌های مس وجود دارد. هموسیانین وقتی به اکسیژن متصل باشد آبی‌رنگ است و وقتی اکسیژن را از دست می‌دهد بی‌رنگ می‌شود.

شاید فکر کنید دلیل قرمز بودن رنگ هموگلوبین فقط وجود آهن است. اما جالب است بدانید که در رنگدانه‌ی تنفسی برخی کرم‌ها و زالوها یا بعضی گونه‌های خیار دریایی هم آهن وجود دارد. اما خون گروه اول سبز است و خون گروه دوم صورتی ـ بنفش. در واقع فقط اتم آهن یا مس نیست که رنگ را تعیین می‌کند، بلکه کلِ مولکول رنگدانه‌ی تنفسی تعیین‌کننده رنگ خون است.

جانورانی که رنگدانه‌ی تنفسی ندارند

در میان جانوران حشرات داستان دیگری دارند. خون حشراتی مانند پشه، سوسک و پروانه معمولاً سبز کم‌رنگ، زرد کم‌رنگ یا بی‌رنگ است. در بدن این حشرات حمل اکسیژن به روش دیگری انجام می‌شود و به همین دلیل نیازی به رنگدانه‌ی تنفسی ندارند. چیزی که رنگ خون این حشرات را تعیین می‌کند، نه رنگدانه‌ی تنفسی، بلکه غذاهایی است که مصرف کرده‌اند. خون قرمزی که موقع کشتن پشه می‌بینید هم خون خودش نیست، غذای پشه است و البته شاید خون خود شما!

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگو شرکت کنید؟
نظری بدهید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل(ایمیل شما محفوظ است) شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 − 1 =